Theo quan niệm phương Đông, chuột có tính cách "độc lập, mạnh mẽ, có khả năng mang đến nhiều điều dễ chịu và ngược lại". Có lẽ vì thế chúng ta có thể tìm thấy bóng dáng con vật này trong hàng trăm tác phẩm nghệ thuật.

 
Con chuột lừng danh nhất là Mickey. Con vật vui tính này vào năm nay - 2008, sẽ kỷ niệm 80 năm ngày sinh. Nó không chỉ được hàng triệu người xem yêu thích mà còn mang lại cả "núi" tiền cho "cha đẻ" của mình - Walt Disney.

 

Do thành tích đóng trong hơn 120 bộ phim, khiến mọi người say đắm, nên Mickey Mouse được gắn sao trên Đại lộ Danh vọng ở Hollywood vào năm 1978. Cạnh đó là các ngôi sao mang tên Elton John và Jack Nicholson.

 

Trong thế giới phim hoạt hình, Mickey Mouse có đối thủ cạnh tranh đáng gờm là Jerry - nhân vật luôn bị chú mèo hung ác, ngốc ngếch Tom săn đuổi. Trong năm 2007 vừa qua, cùng hội cùng thuyền với Jerry còn có chú chuột đầu bếp sống trong thành phố cống ngầm mafia trong bộ phim hoạt hình Ratatouille của Pháp. 
 

Điều đáng ngạc nhiên và thú vị ở chỗ, sau những phim hoạt hình dựng bằng computer này, tại nhiều nước bắt đầu bùng nổ "hiện tượng chuột". Người ta mua những thú nhồi bông, huy hiệu, đồ lưu niệm hình chuột... Đặc biệt là tại Nga, ngay đầu năm mới 2008, giá bán các loại chuột đã tăng lên mấy lần và sau đó chúng vắng bóng trên các quầy hàng của cửa hàng buôn bán động vật.

 

Quay trở lại với đề tài chuột trong nghệ thuật, hình ảnh "lếu láo, ranh mãnh" của chúng khó có thể cải thiện được cho dù chúng khá "nghiêm chỉnh" trong tác phẩm của các tác giả tôn kính. Chẳng hạn vua chuột hung bạo trong truyện cổ tích The Nutcracker Suite của nhà văn Đức Ernst Hoffman (1776 - 1822) được chuyển thể qua ba-lê hay phim hoạt hình cũng chỉ để cho người xem cười nhạo. Hay chuột - ngựa và chuột - xà ích trong tác phẩm Zolyshka của nhà văn Pháp Charles Perrault (1628 - 1703) cũng khá thú vị. 

 

Hình tượng chuột trong nghệ thuật nhiều khi là tín hiệu cảnh báo hiểm họa. Bức tranh Nữ hầu tước Tarakanova của họa sĩ Nga Konstantin Flavisky (1830 - 1866), mô tả  cái chết của nữ hầu tước tại pháo đài Petropavlovsky còn có cả những con chuột đang bơi giữa dòng nước ngập. Chúng nhảy lên cả giường, cả quần áo của người tù. 
 
Trong tiểu thuyết Dịch hạch của Albert Camus (1913 - 1960), những con chuột bệnh chính là thủ phạm gây ra đại dịch ghê rợn của một thành phố.

 

Những hình dáng không mấy thiện cảm của loài chuột được các đạo diễn phim kinh dị sử dụng triệt để. Trong bộ phim Người chuột của Francois Ozon, chuột là biểu tượng quà tặng năm mới đã làm cho cả một gia đình phát điên, phát loạn.

 

Các nhà điêu khắc cũng coi chuột là loài vật xấu và sử dụng hình tượng của chúng khi muốn tạo cho người xem sự phản cảm. Ví dụ,  Katarina Fritsch đã gây ấn tượng mạnh khi vào năm 1992 giới thiệu với công chúng bức tượng Vua chuột. Những ai nhìn thấy bức tượng cao 3 mét được làm bằng sắt và chất liệu tổng hợp đều nói rằng đáng sợ hơn nó chỉ có những con chuột cống thật.

 

Nếu chỉ dựng tượng những con chuột với cái nhìn xấu xa thì quả là không công bằng. Bởi nhiều con trong số chúng xứng đáng được dựng tượng tôn vinh vì đã hiến dâng đời mình cho các thí nghiệm khoa học để làm ra nhiều loại thuốc và các cơ chế chữa bệnh phục vụ con người.

 

Nhưng trên hết, cho dù hình dạng có xấu xí, tính cách được mô tả là không tốt, thì những chú chuột vẫn là nguồn hứng khởi cho nhiều văn nghệ sĩ. Các nhân vật chuột đã làm rạng danh các họa sĩ, đạo diễn, nhà văn... - những người đã sử dụng hình ảnh chúng trong các tác phẩm của mình.

 

Hoàng Hoài Sơn

---

• Chuột thí nghiệm có nguy cơ thất nghiệp.
• Tạo giống chuột không có cholesterol.
• Ghép buồng trứng giúp chuột sống lâu hơn.
• Chữa bệnh bằng chuột đột biến gene.
• Phải ra tòa vì chuột.

• Chuột đồng Anh được thả về ngôi nhà mới.
• Nhân được giống chuột để kiểm định vacxin ho gà.
• Chuột được sủng ái ở Ấn Độ.
• Chuột chũi-Con vật ăn nhanh nhất hành tinh.
• Chữa bệnh bằng chuột đột biến gene.

---